آب انبار ،معجزه ای در دل کویر و مرهمی بر لبان تشنه

سرایان شهر آب انبار ها-جلک-فروشگاه صنابع دستی و سوغات

در این مقاله با روش های سنتی ذخیره آب (آب انبار) آشنا می شودید (تحقیقی از سایت جِلَک )


آب انبار چیست و تاریخچه آب انبار های سرایان به چه زمانی برمی گردد؟

با توجه به آب و هوای خشک اکثر مناطق ایران و عدم بارندگی کافی در بیش از شش ماه سال در اکثر مناطق و در نتیجه کم شدن آب رودخانه فصلی و عدم دسترسی به آب ، مدتهاست اقدامات مختلفی برای تأمین آب شیرین در فصول خشک سال انجام شده است. ساخت سدها ، قنات ها و حوض و آب انبار می تواند از جمله این موارد باشد.

آب انبار یکی از عناصر اصلی  در سکونتگاه های کویری مانند یزد ، کاشان ، میناب ،خراسان جنوبی، لار و جنوب استان های فارس و هرمزگان است. در استانهای مختلف ایران ، مانند استان فارس ، خراسان جنوبی تعدادی از از این منابع ذخیره آب هنوز استفاده می شود.

در سرتاسر جاده های کویری ایران ، این بنا دیده می شود. برخی از آنها که در شهرهای خشک و کم آب ساخته شده اند بسیار زیبا و از نظر معماری قابل توجه هستند. در گذشته از آب انبار برای ذخیره آب آشامیدنی و غیر آشامیدنی در فصول خشک و بارانی استفاده می شده است.

همانطور که گفتیم حوض انبار محلی برای ذخیره آب آشامیدنی است و با نام های مختلفی از مله منبع ، مصنع ، در بعضی از مکان ها مانند خراسان جنوبی به عنوان “انبار” و حوض شناخته می شود.در منابع اسلامی متأخر نیز به آب انبار معروف است.

قدمت  این بنا ها در شهرستان سرایان

بیشتر مخازن سرایان مربوط به دوره صفویه است،در مناطق کم آب و بیابانی ، مخزن از آب باران یا جریان های فصلی پر می شود.

چه عواملی در انتخاب محل آب انبار  دخیل است؟

در ایران ، ساخت مخزن آب امری اعتقادی است و ریشه در ارزشها و اعتقادات اسلامی دارد.حوض انبارها معمولاً در مراكز شهر و محل تجمع و همچنین كاروانسراها برپا می شد تا دسترسی آسان به آب فراهم شود.

نحوه ساخت این بنا  و تصفیه آب

جالب است بدانید که ساخت مخزن ، تصفیه و عایق بندی آن مطابق با اصول مهندسی و علمی مدرن است،از روش های فیزیکی و شیمیایی برای خالص سازی طبق روش زیر استفاده می شود:

  • ته نشینی زباله
  • برای تجزیه رسوب ، مقدار مشخصی نمک اضافه کرده و با کلر آزاد شده ضد عفونی کنید
  • استفاده از ترکیبات آهکی برای گندزدایی
  • کیسه های ذغالی برای بوییدن

چرا حوض انبار می ساختن؟

  • ذخیره آب برای زمان جنگ و خشکسالی
  • برای خنک نگه داشتن آب در تابستان

چند نوع حوض انبار داریم ؟

آب انبار عمومی :در محله‌ها، کاروانسراها، روستاها و به صورت تک بنا در مسیر راه‌های کاروانها ساخته می شد.

آب انبار اختصاصی:درون خانه‌ها حوض می ساختن که البته در شهرستان سرایان این مورد مرسوم نبوده است.

نحوه آبگیری و محل تامین آب از کجا بوده است؟

در هنگام آب‌گیری هماهنگی با مردم برای رعایت مسائل بهداشتی صورت گرفته (نظافت جوی آب) و میرآب‌ها(آبیار و تقسیم‌کننده را میرآب می‌گفتند) از اواخر شب که معمولا شب‌های سردسال است در مسیر قنات در رفت و آمد هستند تا حیوانات نیز به جوی نزدیک نشوند.

این مرحله آبگیری از قدیم با شور و شوق خاصی صورت می گرفته و از رسم و رسومات شهرستان برپایی جشن در زمان آبگیری می باشد،که با همکاری مسئولین در حال احیاء شدن است .

در شهرستان سرایان 14  مورد از این بنا ثبت شده در اثار ملی می باشد

البته لازم به ذکر است که در شهرستان بیشتر از 60 مورد حوض انبار و آب انبار شناسایی شده است.

آب انبار پایین (کاروانسرا،فاضل خانی) از برجسته ترین  آب انبارهای شهرستان:

این بنا در مجاورت کاروانسرا ، حمام و بازار یک مجموعه فرهنگی است و با شماره 8736 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.این حوض انبار به دستور فاضل تونی ساخته شده و در لوح آن نام امام حسین (ع) ذکر شده است. و نفرین یزید.

سایت جِلَک از فروش صنایع دستی  و سوغات ( زعفران و.. )در شهرستان سرایان حمایت می کند و جاذبه های گردشگری این شهر را معرفی می کند.

محسن
ارسال دیدگاه