تاریخچه گلیم و زیرانداز های دست باف

تاریخچه گلیم-فروشگاه صنایع دستی و سوغات جلک-

زعفران ،انواع دست بافته های سنتی و دیگر محصولات سایت جِلَک از کیفیت خوبی برخوردار است


گلیم بافی و تاریخچه آن

به نوعی زیرانداز دستباف که بافت آن بدون پُرز است گلیم گفته می‌شود ؛ این محصول معمولاً از پشم طبیعی ساخته می شود و گاهی اوقات با مخلوطی از پشم و موی بز آمیخته می شود و با فرش از نظر حجم بافت و وزن تفاوت هایی دارد. گلیم بافی یک هنر زنانه است و بیشتر در مناطق روستایی و عشایری ایران دیده می شود و دارای تاریخچه طولانی در ایران می باشد و سایت پلاک دو قسمتی از فروش خود را به این محصول اختصاص داده است.

تاریخچه گلیم

در طول تاریخ ، انسان  شروع به ساخت منسوجات بر اساس نیاز خود در برابر تغییرات آب و هوایی کرده است.یکی از این منسوجات گلیم بود که به دلیل سبک خاص زندگی و کوچ نشینی ، مدتها مورد استفاده عشایر قرار می گرفت ؛ از آنجا که گلیم سبکتر از فرش است و حمل و نقل آن آسانتر است ، علاوه بر این زیبایی خاصی دارد و می تواند به عنوان کف چادر برای محافظت در برابر سرما در زمستان مورد استفاده قرار گیرد.

داستان گلیم

بنابراین در وصف تاریخچه گلیم باید گفت،در زمان های بسیار قدیم ، انسان ها از پوست شکار حیوانات برای پوشاندن و محافظت از بدن در برابر تغییرات آب و هوایی و همچنین حصیر استفاده می کردند و به تدریج و با رواج دامداری و نخ ریسی پشم ، گلیم بافی و بافت های دیگر در بین قبایل بدوی محبوب شد.

این اولین هنر و صنایع دستی قبیله ای محسوب می شد. اگرچه مشخص نیست که پارچه های اولیه و همزمان با آغاز گلیم بافی از کجا و توسط چه گروه قومی بافته شده است ، اما بر اساس کاوش های باستان شناسی ، شواهدی از بافت در بین ساکنان فلات ایران و سرزمین های همجوار پیدا شده است.

به عنوان مثال ، در غارهای جنوب شرقی دریای خزر (غارهای کمربند و هوتو در حوالی بهشهر) ، آثاری یافت شده است که از پرورش گوسفند و بز و ریسدیدن پشم و موی آنها توسط مردم این منطقه را در 8000 سال پیش ثابت می کند. همچنین یک قطعه پارچه 8000 ساله بافته شده از موهای بز در سواحل دریای خزر و یک پارچه پارچه ای 6000 ساله از شوش کشف شده است که نشان از تاریخچه گلیم دارد.

پازیریک

با تمام این ارزیابی ها ، تهیه تاریخ دقیق این بافت گرانبها امکان پذیر نیست. قدیمی ترین فرش کشف شده در جهان به نام پازیریک مربوط به 350-500 سال قبل از میلاد است.

از آثار و نوشته های مورخان و جهانگردان به دست می آید که بافندگی یکی از اولین هنرها و صنایع دستی قبایل پراکنده انسانی بوده است.

می توان گفت که پارچه بافی و گلیم بافی تقریباً در یک بازه زمانی رواج داشته است. حتی می توان گفت که انسان قبل از شروع ساختن خانه ، شروع به بافت کرد. وی از الیاف ظریف تری برای بافت پارچه و الیاف ضخیم تری برای بافت گلیم استفاده کرد.

در سال 1949 ، یک قطعه فرش یخ زده که به پازیریک معروف است  در روسیه پیدا شد که قدمت آن به 350 تا 500 سال قبل از میلاد مسیح برمی گردد ، بنابراین وجود فرش و گلیم در تمدن های باستان فلات ایران ثابت می شود. این فرش دارای 3600 گره متقارن در هر 100 سانتی متر  مربع (10*10)است

مروری بر گذشته

گلیم ها که قبلاً تخت بافت نامیده می شدند ، در واقع فرشهای نازک و درشتی هستند که هیچ کرکی ندارند و تار و پود آنها بسیار به هم گره خورده است. طبق گفته قبایل و عشایر باستان ، گلیم به همراه جواهرات ، لباس و حیوانات نمادی از ثروت و هویت مردم محسوب می شده و به عنوان پوشش کف و دیوار ، زین اسب ، کیف ، ملافه ، کوله پشتی و بالش مورد استفاده قرار می گرفته است.

آشنایی با گلیم های اسکاندیناوی ، لهستانی ، مجارستانی و یونانی باور اینکه ریشه این هنر در میان مردم کوچنده آفریقا ، آسیای میانه و آمریکای جنوبی و مرکزی ریشه دارد ، دشوار است.

نباید از این نکته غافل شد که گلیم بافی قلمرو انحصاری زنان بوده و هنوز هم یکی از وظایف اصلی زنان عشایر است. در گذشته گلیم بافی نقش مهمی در زندگی زنان داشت و قسمت عمده جهیزیه آنها و منبع درآمد آنها بود. بنابراین جوانان باید این هنر را یاد می گرفتند.

در طول قرن ها ، به دلیل رواج ازدواج های بین قبیله ای ، روش های مختلف بافت با هم ادغام شدند و صنعت گلیم بافی دستخوش تغییرات زیادی شد. این صنعت در اواخر قرن نوزدهم به دلیل واردات رنگهای شیمیایی نامطلوب از کشورهای اروپایی متحمل رنجهای زیادی شد.

کاربردهای جدید گلیم در دنیا

واضح است که در سالهای اخیر ، گلیم بافی به دلایل مختلفی نسبت به گذشته بافته شده است و مسائل فرهنگی و استفاده های شخصی جای خود را به منافع تجاری داده است. نگاهی به بافتهای مختلف مناطق مختلف ، اعم از قدیم و جدید ، ثابت می کند که گلیم های اصلی مانند گذشته جایگاه خاص خود را دارند.

در حال حاضر ، کاربرد گلیم به عنوان کف پوش و پرده در چادرها و مکانهای عمومی مانند قهوه خانه ها و همچنین در تأمین لوازم زندگی و کار مانند رختخواب (چادر شب) ، سجاده ، کیف ، دیوار کوب، زین اسب،سفره و … استفاده می شود ،لازم به ذکر است که بافت گلیم و کاربرد آن تقریباً در تمام مناطق ایران رایج است.

فروشگاه صنایع دستی و سوغات جِلَک

محسن
ارسال دیدگاه